თარგმანი: ლევან აბდუშელიშვილი

 

პირველი ნაწილი

ფრედკინი: როგორ გამოიყურებოდა გერმანია 20-იან წლებში? თქვენი აზრით, იქონია თუ არა თქვენს შემოქმედებაზე გავლენა იმდროინდელმა სოციო-პოლიტიკურმა მდგომარეობამ?

ლანგი: ასე პირდაპირ რთულია ამის თქმა. შესაძლოა. 1918-19 წლებში ანუ როდესაც ერიხ პომერთან დავიწყე თანამშრომლობა, ძალიან ‘’პოლიტიკურად მოაზროვნე’’ ადამიანი გახლდით.
1922 წელს გადავიღე “დოქტორ მაბუზე, მოთამაშე”/‘’Doctor Mabuse, Der Spieler ‘’. ეს სურათი ძალიან წარმატებული აღმოჩნდა. ბერლინში ფილმის უზარმაზარი პოსტერები გამოაკრეს, წარწერით: ‘’ ბერლინო, შენ სიკვდილს ეცეკვები’’.
დანამდვილებით ვერ გეტყვით, ამ ფაქტმა მართლაც მოახდინა თუ არა გავლენა ჩემს შემდგომ ფილმებზე.
მე პირადად მიმაჩნია, რომ ჩემი ფილმები ეხება ე.წ. ‘’მთვარეულთა ისტორიებს’’.

ფრედკინი: თქვენს მიერ 20-იან წლებში გადაღებულ ფილმებში და ოდნავ გვიანდელი პერიოდის ფილმებშიც, მაგალითად ‘’M’’– ში ( 1931), თქვენ ინტერესდებით სოციალური ბოროტებით, ტირანიით, სააშკარაოზე გამოგაქვთ სულით ავადმყოფი ნაციის მანკიერებანი. გერმანიაში მოღვაწეობის პერიოდში, მანამ სანამ ქვეყნიდან გაიქცეოდით, თქვენს მიერ გადაღებული თითოეული ფილმი არის წინასწარმეტყველება ფაშიზმზე. დეპერსონალიზაცია, დეჰუმანიზაცია, ადამიანის რობოტიზაცია, კრიმინალური იმპერიის შექმნა, ეს ის თემებია, რომლითაც ფაშისტები ხელმძღვანელობდნენ და თქვენ აღიარებთ  ამას თუ არა, აშკარაა, რომ თქვენი ფილმები სწორედ სოციალური ბოროტების რეპრეზენტაციას ახდენს. თქვენ ხელი შეუწყვეთ ხელისუფლებაში ნაცისტების მოსვლას…

ლანგი: მე კატეგორიულად არ ვეთანხმები თქვენს მოსაზრებას! დიდად არ ვფიქრობდი პოლიტიკაზე მაშინ, როდესაც “მეტროპოლისს”/Metropolis’’ (1927) ვიღებდი.
შესაძლოა, ეს მერე მოხდა. ვერ გეტყვით. როგორც გითხარით, მე მაინტერესებდა ‘’სომნამბულისტები’’.
იმ პერიოდში თეა ფონ ჰარბოუზე დავქორწინდი, მივიღე გერმანიის მოქალაქეობა[1]        და გადავწყვიტე, ჩემი ფილმების მეშვეობით გერმანელი ერის ბედისწერაზე მესაუბრა.
თითოეული  ჩემი იმდროინდელი ფილმი, იქნება ეს ‘’დოქტორი მაბუზე’’, ‘’ნიბელუნგები’’, ‘’მეტროპოლისი’’ თუ სხვა, გერმანულ ლეგენდებსა და მითებზე იყო აგებული.
შესაძლოა, ვიმეორებ  – შ ე ს ა ძ ლ ო ა, როდესაც “დოქტორ მაბუზეს” ვიღებდი, მართლაც ვყოფილიყავი გარკვეული ზეგავლენის ქვეშ. რთულია, გაექცე ზეგავლენას, როდესაც ცხოვრობ იმ ქვეყანაში, რომელიც პირველ მსოფლიო ომში დამარცხდა და რომლის უშუალო მონაწილეც თავად იყავი.

ფრედიკინი:  პირადად ხომ არ შესწრებიხართ რაიმე სახის ძალადობრივ აქტს ნაცისტური ხელისუფლების აღმავლობის პერიოდში?

ლანგი: დიახ, ეს მოხდა 1933 წელს. იმ პერიოდში შიგადაშიგ მიწევდა ცენტრალურ პოლიციასთან თანამშრომლობა. სწორედ იქ შევხვდი და გავიცანი მკვლელობისთვის ნასამართლევი დამნაშავეები.
ჩემთვის ეს ძალიან სპეციფიური საკითხია. მე ყოველთვის ვიყავი და ვარ სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგი.
ერთ დღესაც პოლიციასთან ერთად აღმოვჩნდი იმ ადამიანის ბინაში, რომელსაც სასტიკ მკვლელობაში ედებოდა ბრალი. პოლიციამ ბრალდებულის ლოგინის ქვეშ ადამიანის მოჭრილი ხელები იპოვნა.
ამას გარდა, გაგონილი მქონდა კიდევ ერთი ისტორია ადამიანზე, რომელიც ახალგაზრდა გოგონების სხეულისგან სოსისებს აკეთებდა.
მიუხედავად ყველაფრისა, იქნება ეს საკუთარი თვალით ნანახი თუ სხვის მიერ მოყოლილი საძაგელი ისტორია, მე მაინც კატეგორიულად ვეწინააღმდეგები სიკვდილით დასჯას.

ფრედკინი:  ესე იგი, როგორც  მივხვდი, თქვენ პოლიციასთან ერთად დადიოდით და შეისწავლიდით მკვლელობის ადგილებსა და დეტალებს.

ლანგი:  არა, ყოველთვის არა. მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში. როდესაც საქმე ეხებოდა ძალიან სპეციფიურ დანაშაულს.
მე ძალიან ბევრი დამნაშავე გავიცანი და ისინი ჩემს მიმართ ყოველთვის კეთილგანწყობილნი იყვნენ. ‘’M’’-ის ფინალურ სცენაში სწორედ ეს კრიმინალები ვათამაშე, რადგან მინდოდა ეკრანზე  ნამდვილი დამნაშავეები მეჩვენებინა.
ამის შესახებ პოლიციამაც კი არაფერი იცოდა. როდესაც ისინი გადასაღებ ადგილზე მივიყვანე, ინფორმაციამ გაჟონა. ფრიც ლანგი თავის ფილმში ნამდვილ დამნაშავეებს იღებსო. მე სასწრაფოდ ერთ დუბლში გადავიღე ეს სცენა და მათ დროულად დავატოვებინე გადასაღები მოედანი.
მე არასდროს მიმუშავია მათთან ერთად, არასდროს გამიზიარებია მათი შეხედულებები. უბრალოდ მათ შესწავლას ვცდილობდი. მინდოდა, გამეგო რაღაც ახალი და სპეციფიური მათი მოტივებისა და ადამიანური ბუნების შესახებ.

ფრედკინი: მოგვიანებით, თქვენ არაერთი ფილმი გადაიღეთ კრიმინალებზე…

ლანგი: არა, კრიმინალებზე არა. მოდით ერთ ისტორიას მოგიყვებით.
როგორც უკვე გითხარით, ჩემი კინოში მოღვაწეობის საწყის ეტაპზე ღრმად მწამდა ბედისწერის. ნელ-ნელა კი, რაც დრო გადიოდა, ვგრძნობდი, რომ ამ უკანასკნელის მიმართ რწმენას ვკარგავდი. მე აღარ მჯეროდა ბედისწერის.
ხოლო ჩემი გერმანიაში მოღვაწეობის პერიოდში გადაღებული უკანასკნელი ფილმები, სწორედ ამის თქმას ცდილობდა.
შემდეგ როდესაც ამერიკაში აღმოვჩნდი, ზიგფრიდ კრაკაუერი გავიცანი.
მოგეხსენებათ, ისიც ჩემსავით იძულებული გახდა, გერმანია დაეტოვებინა.
ის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში მუშაობდა და ვიცოდი, რომ რაღაც წიგნს წერდა. თუმცა არასდროს მიკითხავს მისთვის ამ წიგნის შესახებ.
როდესაც დაასრულა და წავიკითხე, სრულიად შოკირებული დავრჩი.[2] რაც იქ ეწერა, სრული სიცრუე იყო.
მხოლოდ ერთი თუ ორი ფილმი არსებობდა 20-იან წლებში, რომელიც შესაძლოა დაგეკავშირებინათ ჰიტლერის მმართველობის პერიოდთან, მაგრამ არა ყველა მათგანი!
არც ჩემი, არც მურნაუსი და კიდევ ბევრი სხვა იმდროინდელი რეჟისორის ფილმები არ იყო კავშირში ამ საკითხთან. ეს სრული სიცრუეა.
ვფიქრობ, კრაკაუერმა თავისი წიგნით უდიდესი ზიანი მიაყენა ახალგაზრდობას, რომელსაც მართლა სჯეროდა იმის, რაც მან დაწერა.
მე უკვე საკმაოდ გათვითცნობიერებული ვიყავი პოლიტიკაში, როდესაც ‘’მეტროპოლისზე’’ ვმუშაობდი. და ის, რასაც თქვენ ამბობთ, რომ  დამნაშავეებზე ვიღებდი ფილმებს, სიმართლეს ნამდვილად არ შეესაბამება.
მე მინდოდა, თითი გამეშვირა მათკენ, მეჩვენებინა ის ‘’სოციალური ბოროტებები’’- როგორც თქვენ მათ უწოდებთ. მე არ ვარ პოლიტიკოსი და ნამდვილად ვერ გეტყვით, რა უნდა მოვუხერხოთ ამ ‘’ბოროტებებს’’. მაგრამ მე შემიძლია და ჩემი მოვალეობაცაა, მიგითითოთ მათზე, თვალი აგიხილოთ და დაგანახოთ, რომ ისინი ჩვენს შორის არიან.
თქვენ იცით, რომ სკოლებში რელიგია არ ისწავლება. როგორ უნდა ასწავლოთ ადამიანებს ეთიკა რელიგიის გარეშე? მე არ ვარ რელიგიური ადამიანი, მაგრამ მიმაჩნია, რომ ეთიკის სწავლა მხოლოდ რელიგიის დახმარებით არის შესაძლებელი.

ფრედკინი: თქვენ ამბობთ, რომ არ გაინტერესებთ კრიმინალური ისტორიები, მაგრამ თქვენს ფილმებში მუდმივად არის თემები, რომლებიც ეხება ‘’სოციალურ ბოროტებებსა’’ და მკვლელობებს.

ლანგი: სოციალურ ბოროტებებს და არა მკვლელობებს.

ფრედკინი: როგორ ფიქრობთ, დღევანდელი გადმოსახედიდან ‘’მეტროპოლისში’’ არის თუ არა მარქსისტული მესიჯები?

ლანგი: არ ვიცი, ‘’მეტროპოლისი’’ უკანასკნელად ძალიან დიდი ხნის წინ ვნახე.

ფრედკინი:  რას ფიქრობთ ‘’მეტროპოლისზე’’, როგორც ფილმზე ?

ლანგი:  იმ პერიოდში, როცა ვიღებდი, ძალიან მომწონდა. როდესაც დავასრულე, შემძულდა. ერთი ძალიან მარტივი მიზეზის გამო: ჩემმა ცოლმა, თეა ფონ ჰარბოუმ გადამიწყვიტა ფილმის ფინალი.
ფილმი მთავრდება ფრაზით: ‘’ადამიანის გონებისა (დამსაქმებელი) და ხელის (დასაქმებული) დამაკავშირებელი მხოლოდ გულია!‘’
მე ამის არ მჯეროდა!- არ მჯეროდა, რომ ოდესმე ვიცხოვრებდით ისეთ სამყაროში, სადაც ადამიანების ბედ-იღბალს გული გადაწყვეტდა და არა გონება.
50-იან წლებში მივიღე ანონიმური წერილი “ვაშინგტონ პოსტიდან”, სადაც ეწერა, რომ ისინი  იზიარებდნენ ჩემს მოსაზრებას მუშათა კლასზე. ჩვენ გულისხმიერება და სიკეთე უნდა გამოგვეჩინა მათ მიმართ.
60-იანი წლების ბოლოს პერიოდულად ლექციებს ვატარებდი უნივერსიტეტებში კითხვა-პასუხის რეჟიმში. ერთ დღესაც სტუდენტებს ასეთი კითხვა დავუსვი: ‘’ რა გძულთ ყველაზე მეტად თანამედროვე ( კაპიტალისტურ) წეს-წყობილებაში?’’
მათ კი მიპასუხეს: ‘’კომპიუტერების მიერ ნასაზრდოები სოციუმი. ის, რაც დღესდღეობით ყველაზე მეტად გვაკლია, არის თბილი, ადამიანური ურთიერთობები’’.
და უეცრად გავიფიქრე, რომ შესაძლოა მე მაშინ ვცდებოდი და ჩემი ცოლი მართალი იყო. ყველაზე მნიშვნელოვანია, გქონდეს გული…

ფრედკინი:  ანუ ‘’მეტროპოლისის’’ მთავარი მესიჯი სწორედ ეს არის.

ლანგი: დიახ.

ფრედკინი: თქვენ ამბობთ, რომ ‘’მეტროპოლისის’’ გადაღების პერიოდში მარქსისტულ იდეოლოგიას არ იზიარებდით, თუმცა შემდგომში არაერთხელ განაცხადეთ, რომ მემარცხენე პოზიციაზე დგახართ.

ლანგი:  დიახ, მაგრამ არა იმ პერიოდში. ეს მოგვიანებით იყო, ‘’მეტროპოლისის’’ გადაღების შემდეგ.
‘’მეტროპოლისის’’ გადაღებიდან ზუსტად 47 წელი გავიდა. იმ დროს მე მაინტერესებდა მუშათა კლასის მდგომარეობა დიქტატორულ მმართველობაში. მაგრამ ამის მეტს ვერაფერს გეტყვით. 50 წელი ძალიან დიდი დროა იმისათვის, რომ თითოეული დეტალი კარგად გახსოვდეს.

ფრედკინი: გქონდათ თუ არა ნანახი ჰიტლერის საჯარო გამოსვლები მანამ, სანამ ‘’მეტროპოლისს’’ გადაიღებდით ?’’

ლანგი: არა, ნამდვილად არა.

ფრედკინი: იმიტომ გეკითხებით, რომ ‘’მეტროპოლისის’’ მთავარი გმირი ცალსახად ჰიტლერის პროტოტიპად შეგვიძლია მივიჩნიოთ. თითქოს ჰიტლერმა ბევრი რამ სწორედ თქვენი გმირისგან ისესხა…

ლანგი: ამას იმიტომ ამბობთ, რომ პირადად არასდროს გინახავთ და მოგისმენიათ ჰიტლერის გამოსვლები.
ჰიტლერი ექსცენტრული აგიტატორი იყო მთელი არსებით, ხოლო რაც შეეხება ჩემს გმირს, ის ძალიან წყნარი კაცია.

ფრედკინი: მე ვსაუბრობ მის ჟესტებსა და აროგანტურობაზე.

ლანგი: რას გულისხმობთ, ვერ ვხვდები. ჩემი გმირი იყო ადამიანი, რომელსაც ღრმად სწამდა დიქტატორული მმართველობის. სულ ეს არის.

ფრედკინი:  1927 წელს  ხმის გამოყენების შესაძლებლობა რომ გქონოდათ, გამოიყენებდით ‘’მეტროპოლისში’’ ?

ლანგი: გამორიცხულია! ერთ ამბავს მოგიყვებით.
რამდენიმე წლის შემდეგ გადავიღე ფილმი სახელწოდებით “ქალი მთვარეზე”/”Frau im Mond”. ეს ფილმი ‘’ფრიც ლანგის კორპორაციას’’ ეკუთვნოდა. ‘’UFA’’-მ კი ფილმის ჩვენების უფლებები შეიძინა. ამერიკელებს სურდათ, ფილმისთვის ხმა დაედოთ, თუმცა მე კატეგორიული წინააღმდეგი ვიყავი.
როდესაც  უხმო ფილმს ახმოვანებ, შენ უბრალოდ კლავ მის კინემატოგრაფიულ ღირებულებებს.
ამ საკითხის გამო მათთან  კონფლიქტი მომივიდა და ‘’UFA’’-მ  ჩემს კომპანიას კონტრაქტი გაუწყვიტა.

ფრედკინი: როგორც ვიცი, ‘’M’’-ის შექმნის ინსპირაცია დიუსელდორფის მასობრივი ხოცვა-ჟლეტიდან აიღეთ.

ლანგი: ტყუილია, სინამდვილეში სხვაგვარად იყო. ჩემს ცოლს, თეა ფონ ჰარბოუს ვუთხარი, რომ მინდოდა ფილმის გადაღება ყველაზე სასტიკ და ბინძურ დანაშაულზე.
ჩვენ ერთობლივად დავიწყეთ სცენარზე მუშაობა. ერთ დღესაც მე მას ვუთხარი:
‘’ძვირფასო, რაღაც იდეა მაქვს ! რას იტყვი ბავშვის მკვლელზე ? ‘’- მას მოეწონა ჩემი იდეა.
სცენარი კი გაცილებით ადრე გვქონდა მზად, ვიდრე თქვენს მიერ ნახსენები მოვლენა მოხდებოდა.
ბავშვის მკვლელის როლზე მინდოდა, ისეთი მსახიობი მეპოვნა, რომელზეც ვერავინ იფიქრებდა, რომ ამის ჩამდენი იყო. და მე ვიპოვე პიტერ ლორი.
ის მოვიდა ჩემთან (წარმოდგენა არ მქონდა, ვინ ან რა ეროვნების იყო) და მითხრა, რომ თეატრის მსახიობი იყო.

ფრედკინი:  იმ დროისათვის პიტერ ლორის კინოში მუშაობის არანაირი გამოცდილება არ ჰქონდა?

ლანგი:  არანაირი.

ფრედკინი:  რატომ გადაწყვიტეთ მაინცდამაინც მისი აყვანა?

ლანგი: დარწმუნებული ვიყავი, პიტერ ლორის მსგავსი შესახედაობის ადამიანზე ვერავინ იფიქრებდა, რომ იგი სასტიკ მკვლელობებს ჩაიდენდა.

ფრედკინი: ‘’M’’-ის ორიგინალი სათაურია ‘’მკვლელები ჩვენს შორის’’. თქვენი მიზანი ლამბროსოს თეორიის უარყოფა ხომ არ იყო ?

ლანგი:  არა, ამაზე არც კი მიფიქრია.
მომისმინეთ, თქვენ ყოველთვის გგონიათ, რომ არსებობს რაღაც საიდუმლო, ფარული მესიჯი, როდესაც ფილმს აკეთებ.
მე ასე არ ვფიქრობ. დარწმუნებით შემიძლია გითხრათ, რომ ერთხელაც არ გამხსენებია ლამბროსო გადაღების პროცესში.

ფრედკინი: ერთხელ მისტერ პოლანსკიმ მითხრა, რომ, როდესაც რეჟისორი ძალადობაზე და მკვლელობაზე იღებს ფილმს, აუცილებლად უნდა აჩვენოს ეს აქტი ეკრანზე, რათა გაამძაფროს მაყურებლის ემოცია. სხვა შემთხვევაში მისი სურათი ერთ დიდ ბინძურ ხუმრობას დაემსგავსებაო.

ლანგი:  მერე?

ფრედკინი: რატომ გადაწყვიტეთ, რომ არ გეჩვენებინათ მთავარი გმირის მიერ ჩადენილი მკვლელობები?

ლანგი: იმიტომ, რომ ვფიქრობ, მაყურებელმა თავად უნდა წარმოიდგინოს ეს მკვლელობები. მე ვერ გაჩვენებდით ეკრანზე მკვლელობის 10 სხვადასხვა სცენას.

ფრედკინი: ხომ არ გსურდათ, რომ მაყურებელს  მისადმი ემპათიის გრძნობა გასჩენოდა?

ლანგი: არა, რატომ? პირიქით.

ფრედკინი:  თქვენი გმირი არ არის ისეთი სასტიკი, როგორიც უნდა იყოს. თითქოს ბედისწერამ განსაზღვრა ის, რომ იგი ბავშვების მკვლელი გამხდარიყო.
ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, თითქოს თქვენ თანაუგრძნობთ მას.

ლანგი:  როგორ ფიქრობთ, მკვლელების უმეტესობა მკვლელად იბადება?

ფრედკინი: არა.

ლანგი:  მაგრამ, ასე ჩანს…

ფრედკინი: ფრიც, როგორ გგონიათ, არის თუ არა თქვენს მიერ გერმანიაში გადაღებული ფილმები სამყაროს დეპრესიული ხედვა?

ლანგი: იგივე განცდა არ გრჩებათ, როდესაც დღევანდელ ეპოქაში გადაღებულ ფილმებს უყურებთ?

ფრედკინი: მე არ ვსაუბრობ დღევანდელ ფილმებზე.

ლანგი: უბრალოდ  მიპასუხეთ.

ფრედკინი:  კი, შესაძლოა.

ლანგი:  როდესაც თითს იშვერთ რაღაცისაკენ, მაგალითად ბოროტებისაკენ, თქვენ არ ხართ პოლიტიკოსი, რომ რაიმეს შეცვლა შეგეძლოთ. მაგრამ შეგიძლიათ, თქვენს ფილმში მიანიშნოთ ბოროტების არსებობაზე.

ფრედკინი:  გასაგებია.

ლანგი: შეიძლება გულწრფელად გითხრათ რაღაც?

ფრედკინი: დიახ.

ლანგი:  ვერ ვიტან ინტერვიუების მიცემას და გეტყვით რატომ.
როდესაც რეჟისორი აკეთებს ფილმს და სურათი ვერ/არ გამოხატავს იმ სათქმელს, რისი თქმაც ავტორს სურდა, მას უწევს თავის მართლება ჟურნალისტებთან, მაყურებელთან და იმის ახსნა, თუ რატომ გადაიღო ასე და არა ისე.
ფილმს თავად უნდა შეეძლოს თქვენთან საუბარი.

ფრედკინი: რას იტყვით უკუთვლის სცენაზე ფილმიდან ‘’ქალი მთვარეზე’’?

ლანგი:  ორ რამეს ვიტყვი.
უკუთვლა- თუ შენ დაიწყებ თვლას ასე: 1,2,3,4,5,6,7,8… ვერასდროს მიხვდები, სად უნდა დაასრულო – 15-ზე, 20-ზე, ან შეიძლება 30-ზე, ვინ იცის.
მაგრამ, როცა უკუღმა იწყებ თვლას: 10, 9, 8… და ბოლოს 0. იცი, რომ 0-ზე უნდა გაჩერდე.
ასე რომ, მე გამოვიგონე უკუთვლა.
ამასთან დაკავშირებით უცნაურ ამბავს გიამბობთ.
როდესაც ასტრონავტების მეხუთე ჯგუფი მთვარეზე გაფრინდა, მათ თქვეს:  ‘’ეს გაფრენა იყო იმის იდენტური, რაც ფრიც ლანგმა თავის ფილმში აჩვენა’’.

 

[1] ლანგი წარმოშობით ავსტრიელი იყო (მთარგმნელის შენიშვნა)

[2] იგულისხსმება ზიგფრიდ კრაკაუერის “გერმანული კინოს ფსიქოლოგიური ისტორია. კალიგარიდან ჰიტლერისკენ” (მთარგმნელის შენიშვნა)

 

 

 

Close Menu