იშტვან საბო

ყველაზე მშვენიერი პეიზაჟი მსოფლიოში – ადამიანის სახეა“

ინტერვიუერი ნაუმ კლეიმანი

გამომცემელი ალექსანდრე ტროშინი

2005

პირველი ნაწილი.

 

უნგრული კინო მსოფლიო აღიარებას იშტვან საბოს უმადლის. და საქმე „ოსკარში“ არაა, რომელიც 38 წლის წინ მისმა ყველაზე ცნობილმა ფილმმა „მეფისტომ“ მოაპოვებინა, არც სხვა უამრავ ავტორიტეტულ საერთაშორისო ჯილდოში, რომელსაც 1964 წლიდან, სრულმეტრაჟიანი დებიუტიდან მოყოლებული აგროვებდა. საქმე იმაშია, რომ საბომ სამყაროს თავისი პატარა აღმოსავლურ-ევროპული ქვეყანა გააცნო, მოუყვა თუ რას განიცდის, როგორ ცოცხლობს, რა კთხვებს უსვამს თავის თავსა და მსოფლიოს. “სასიყვარულო ფილმში” (1970), მისი ლირიკულ-აღსარებითი ტრილოგიის დასკვნით ნაწილში, ახალგაზრდა გმირი საფრანგეთის პროვინციული ქალაქის ქუჩებში გამვლელებს შემდეგი კითხვით მიმართავს: „იცით, სად არის უნგრეთი? ხომ არ გსმენიათ, სად მდებარეობს  ბუდაპეშტი?“ ახლა ყველამ ზუსტად იცის: ბუდაპეშტი ეს იშტვან საბოს ბავშვობის, ახალგაზრდობის, ოცნებებისა და სიზმრების ქალაქია.

ნაუმ კლეიმანი: გუშინ იშტვან საბოს კინოხელოვნებაში შეტანილი წვლილისთვის მოსკოვის საერთაშორისო კინოფესტივალის დამსახურებული პრიზი გადასცეს. 1967 წელს მოსკოვის კინოფესტივალის მთავარი ფრიზი მის ფილმ “მამას” ერგო. ეს ერთ-ერთი საუკეთესო ფილმია, რაც კი მინახავს – ომზე, ჩვენს თაობაზე…

დღეს იშტვან საბო კინოს მუზეუმის სტუმარია. ვთავაზობთ, თავად დაიწყოს საუბარი და თქვას ის, რაც თავად სურს.

 

იშტვან საბო: როცა შენობაში შემოვედი, მუზეუმის დერეფნის კედლებზე ძალიან კარგი ფოტოები დავინახე და გული მაშინვე გამითბა. ეს არის ფოტოები ადამიანების, რომლებსაც თავს უფლებას ვერ მივცემ, მეგობრები ვუწოდო, თუმცა კარგ ნაცნობებად ნამდვილად მოვიხსენიებ. მათ შორის ბევრი სამწუხაროდ ამქვეყნად უკვე აღარაა. გრეგორი ჩუხრაი, ალექსანდრე ალოვი, ელემ კლიმოვი…. შემდეგ მე-5 სართულზე ავედით და იქ ალექსანდრე მიტა დამხვდა, რომელიც 60-იან წლებში გავიცანი. პირველივე შეხვედრაზე თავისთან სახლში დამპატიჟა. შეიძლება გახსოვს კიდეც (დარბაზში მჯდომ ალექსანდრე მიტას უტრიალდება): შენთან ვიყავით, მოხარშულ კარტოფილს მივირთმევდით, იყო ხორციც და კიტრიც. უცებ სიმღერა დაიწყე, შენი მეგობარი კი გიტარით აგყვა. ძალიან ლამაზი სიმღერა იყო. ახლა, ალბათ, მას უკვე აღარ მღერიან, ჩვენი ახალგაზრდობის სიმღერაა. 40 წლის შემდეგ ამ არაჩვეულებრივი საღამოსთვის მინდა, მადლობა გადაგიხადო.

კლეიმანი: აი, დასაწყისიც გვაქვს… სანამ მსმენელები თავიანთ კითხვებს მოამზადებენ, მინდა ჯერ თავად შეგეკითხო. ჩვენი, 60-იანელების კრიტიკა დღეს მიღებულია: რომ ჩვენ, თითქოს ზედმეტად იდეალისტები ვიყავით, სენტიმენტალურები და არასაკმარისად პრაქტიკულები, რომ ახალ თაობასთან საერთო ენა აღარ გვაქვს. რას გრძნობ ამ საკითხზე? პოულობ თუ არა საერთო ენას ახალ თაობასთან?

საბო: ეს საყვედური საერთოდ არ მესმის. მიტას “გაანათე, გაანათე ჩემო ვარსკვლავო” ხომ საერთოდ არ ყოფილა სენტიმენტალური. არც ხუციევის “ოცი წლის ვარ”. ისევე როგორც “მიფრინავენ წეროები” და “ბალადა ჯარისკაცზე”. რა, ისინი სენტიმენტალურია? და საერთოდ რას ნიშნავს „სენტიმენტალური“?

კლეიმანი: მართალია, მსგავსი დამოკიდებულება არც მე მაქვს. მაგრამ მეჩვენება, რომ ზოგიერთი კრიტიკოსი ჩვენს თაობასა და ახალგაზრდებს შორის კონფლიქტის წარმოშობას პროვოცირებს. და უნგრეთში რა მოსდით 60-იანელებს! ინტელიგენციას სტალინის კულტის მომზადებაში უნებლიედ სდებენ ბრალს, ისევე როგორც მიღებული იყო 20-იანი წლების მხატვრული ავანგარდის დადანაშაულება – ავანგარდის, რომელიც დაღუპა სტალინმა -თითქოს ის გახდა სტალინიზმის დასაწყისი. აი, ზოგჯერ ასეთ კონცეპტებს აგებენ ჩვენში. და თანაც ცდილობენ, წააჩხუბონ 60-იანელები მათთან, ვინც 21-ე საუკუნის დასაწყისში მოდის.

საბო: ამ კონცეფციის არ მჯერა. იმიტომ, რომ ვიცი, ყველა თაობაში მოიძებნებიან ადამიანები, რომლებიც სულით ახალგაზრდები არიან, რომლებსაც რაღაც სურთ. და არსებობენ სულით დაბერებული ადამიანები. მათ არაფერი სურთ, არც ფიქრი, არც მუშაობა. ბევრ ისეთ ადამიანს ვიცნობ, რომლებიც 80 წელს ასცდნენ და აბსოლიტურად ახალგაზრდები არიან და ბევრი „მოხუცი“ ადამიანი ვიცი, ვინც ჯერ მხოლოდ 20 წლისაა.

მარლენ ხუციევის ფილმი “ოცი წლის ვარ” 40 წლის წინ ვნახე. მინდა გავიხსენო სცენა, სადაც გმირს ომში დაღუპული მამა ესიზმრება. ვაჟიშვილი მას ეკითხება: „მამა, რა გავაკეთო? – იცხოვრე. -კი, მაგრამ როგორ? და მაშინ მამა ეკითხება: „რამდენი წლის ხარ? – 23-ის. მე 21-ის ვარ და აბა როგორ შემიძლია, გირჩიო?“ არა, მე არ მჯერა „თაობის კონფლიქტის“ ისტორიის. რა თქმა უნდა, თაობებს შორის განსხვავება არის. მაგალითად, ჩვენი უფროსი თაობა ავიღოთ… ჩვენ ვსწავლობდით იმას, რომ კინო გადაგვეღო, ვსწავლობდით პროფესიას. რა მოხდა ამასობაში? დღეს ახალგაზრდა ადამიანები მოდიან კინოში, როცა მათ, სამწუხაროდ, სამყაროზე საკუთარი ხედვა ჯერ კიდევ არ აქვთ ჩამოყალიბებული. მათი აღზრდის დროც არ აქვთ. დaსვამენ ტელევიზორთან და ისინიც მორბენალი გამოსახულების ენას იმაზე ადრე სწავლობენ, ვიდრე მშობლიურ ენას. ამიტომ ყველა ეს სარეკლამო კლიპი, მაგალითად კოკა-კოლის ან რამე მსგავსის, უფრო გასაგებია, ვიდრე ის მშობლიური ენა, რომელზეც ისინი საუბრობენ. ამაშია განსხვავება ჩვენ შორის: ჩვენ ვისწავლეთ, რომ გრძნობები გამოსახულებებით გამოგვეხატა, მათ კი კლიპები იმაზე ადრე აღიქვეს, ვიდრე კინოენას ისწავლიდნენ.

ბევრი საშუალება არსებობს იმისთვის, რომ შექმნა კინო. მე ახლა მხატვრულ კინოზე ვსაუბრობ და არა დოკუმენტურზე. ვიმეორებ იმას, რაც დღეს პრეს-კონფერენციაზე უკვე ვთქვი. მსოფლიოში ყოველწლიურად 6 ათასი მხატვრული ფილმი იწარმოება – 600 ინდოეთში, 200 ამერიკაში და აშ. საერთო რაოდენობით 6 ათასი! ვფიქრობ ამ 6 ათასიდან 250 გარკვეული საავტორო ამბიციებითაა შექმნილი, მხატვრული მიზნით. ყველა დანარჩენი ბაზრისთვისაა, ცარიელი პროდუქტი. დაახლოებით 250 ფილმია ყურადღების ღირსი. ფილმები, რომლებშიც სცენარისტებს და რეჟისორებს ჩვენთვის რაიმეს შეტყობინება სურთ. და თუ ამ 250-დან 60 ისეთია, რომელიც ამ ამბიციების განხორციელებას შეძლებს, ეს უკვე ბევრია. ეს ნიშნავს, რომ ყოველ კვირაში ნამდვილი ფილმის მიღება შეგვიძლია. მაგრამ, ასე არ გამოდის. თუ ამ 60-დან 1 მაინც ავთენტური შედევრია, ნიშნავს, რომ წელს უკვალოდ არ ჩაუვლია. და ეს არც ისე ცუდია. იცით, ყოველწლიურად რამდენი ახალი რომანი იწერება და გამოიცემა მსოფლიოში? 20 ათასზე მეტი. ახლა გაიხსენეთ, ბოლოს როდის წაიკითხეთ ნაწარმოები, რომელიც ბულგაკოვის „ოსტატი და მარგარიტას“ ან მარკესის „მარტოობის 100 წელიწადს“ გაუტოლდებოდა? სიმართლე გითხრათ, მე არცერთი უკანასკნელ წლებში. და რა? დიახ, არაფერია ამაში ტრაგიკული. საკმარისია ისიც, რომ არსებობს. რამდენი რამ არის უკვე დაწერილი! შექსპირი, მოლიერი, შილერი, ტოლსტოი, ჩეხოვი, პუშკინი და აშ. და რამდენმა ავტორმა დაწერა ისეთი წიგნები, რომლებიც დიდი ხანია უკვე არარაობად იქცა! მაშინ, რატომ ვართ ასეთი მკაცრები კინემატოგრაფის, ფილმების მიმართ? რა თქმა უნდა, კარგი იქნებოდა ყოველთვის მხოლოდ კარგი ფილმები გვენახა. მაგრამ, მე მართლაც ამაყი ვარ, რომ იმ ადამიანებს შევხვდი და ხელი ჩამოვართვი, რომლებმაც ნამდვილი კინო შექმნეს. ზოგიერთმა მათგანმა ჯერ კიდევ 20 წლის ასაკში შექმნა ჭეშმარიტი შედევრი.

კადრი ფილმიდან “მამა”

კლეიმანი: მგონი ჩვენი დიალოგით ცოტა გავერთეთ. ალბათ აუდიტორიასაც აქვს შეკითხვები. არა მხოლოდ იშტვანის ფილმებზე, არამედ კინოში ზოგადად არსებულ სიტუაციაზე. საბო ევროპული კინოაკადემიის ვიცე-პრეზიდენტია, უკვე რამდენიმე წელია ამ ტვირთს ატარებს. ყოველ ჯერზე მას აბსოლუტური უმრავლესობით ირჩევენ და საკმარისად ბევრ ფილმს უყურებს.

საბო: საინტერესო საუბარი მქონდა ერთ ტელე-ოპერტორთან. ერთხელ ერთ ძალიან კარგ ინგლისელ ოპერატორს ვკითხე: „რატომაა სატელევიზიო კადრები ასეთი უინტერესო, ასეთი უსახური?“ მათ დავუპირისპირე დოკუმენტური კადრები ეიზენშტეინის „მექსიკაში”, ძიგა ვერტოვის ფილმებში, ჟან ვიგოს “ნიცის გამოში”. ვუთხარი, რომ ისინი დიდი, მძიმე კამერებით დოკუმენტურ კადრებს ქმნიდნენ, რომლებიც შთაბეჭდილებას ახდნენ და ჩვენ მეხსიერებაში სამუდამოდ დარჩნენ. რატომაა ახლა დოკუმენტური კადრები ამდენად მოსაწყენი? ამ ადამიანმა კი მიპასუხა: „ჩვენ არ გვაქვს უფლება, ასეთი პირადი კადრები შევქმნათ, რადგან მაშინ რედაქტორები ვეღარ შეძლებენ, ისე გადააკეთონ ისინი, როგორც ეს პოლიტიკისთვის არის საჭირო. იმიტომ, რომ მათ არაფერი ექნებათ სათქმელი, თუ ჩვენ ჩვენი კადრებით მოვყვებით ყველაფერს, რაც გვსურს. ამიტომ ისეთი ნეიტრალური კადრები უნდა გადავიღოთ, სადაც რაღაც მთავარი ცენტრში ხდება, ყველაფერი დანარჩენი უმნიშვნელოა და შეგიძლია ისეთი ინტერპრეტირება გაუკეთო, როგორც გინდა. ნებისმიერ მხარეს მოატრიალო.“ და ეს მართლაც ასეა. გამახსენდა, როგორ ვდგამდი 10 წლის წინ ვენაში ოპერას. რეპეტიციების შემდეგ სასტუმროში დაღლილი დავბრუნდი, ტელევიზორი ჩავრთე. იქ ფილმი გადიოდა იუგოსლავიის ომზე და იყო კადრები, სადაც ქალები პურის რიგში იდგნენ, სხვები მიწაზე იწვნენ, სისხლი ჩქეფდა, წამყვანი კი ამბობდა: „აი ასე ექცევიან სერბი ჯარისკაცები მუსლიმ ქალებს“. მაშინ დიდი შთაბეჭდილების ქვეშ მოვექეცი, სავახშმოდ ჩავედი, ცოტა გავისერინე, ისევ ნომერში მივბრუნდი, ტელევიზორი ჩავრთე, ამჯერად სხვა არხზე და დავინახე აბსოლიტურად იგივე კადრები, სადაც წამყვანის ხმა მიხსნიდა: „აი ასე ექცევიან მუსლიმი ბოსნიელი ჯარისკაცები სერბ ქალებს“. კითხვა აქ მხოლოდ ერთ რამეში მდგომარეობს: „ვინ გადაიხადა?“

დავუშვათ, მომცეს დავალება, გავაკეთო რეპორტაჟი ჩვენს დღევანდელ საღამოზე, იმაზე აქცენტით, რომ ორი ასაკოვანი მამაკაცი აბსოლიტურად უინტერესო და მოსაწყენი იყო. რას გავაკეთებდი მე, როგორც ოპერატორ-დოკუმენტალისტი? გადავიღებ ქალს ცენტრში, რომელთანაც თავისუფალი სკამებია, შემდეგ ორ ცარიელ სავარძელს  მარცხნივ, შემდეგ ორ ასაკოვან ადამიანს, რომლებიც მაგიდას უსხედან და მომენტალურად ყველა გაიგებს, რომ მოწყენილობაა. მაგრამ თუ სხვა დავალებას მომცემენ, მაგალითად ვაჩვენო. თითქოს აქ ენთუზიაზმი მეფობს და ძალიან საინტერესო იყო, მაშინ ამ მსმენელთა ჯგუფს გადავიღებდი, სადაც ადამიანები გვერდიგვერდ მიყოლებით სხედან და საერთოდ არ ვაჩვენებდი ცარიელ სავარძლებს. შემდეგ რაღაცას ფართო ხედით გადავიღებდი და ყველა მიხვდებოდა, როგორი დაძაბული ინტერესი იყო. ამასთან მე არც პირველ შემთხვევაში მომიტყუებია მაყურებელი და არც მეორეში. ყოველ ჯერზე რეალობას ვაჩვენებდი, მაგრამ მხოლოდ რეალობის ნაწილს, იმას, რასაც დავალება ითვალისწინებდა. ისევ და ისევ კითხვა მდგომარეობს იმაში, ვინ იხდის და რა სურთ ჩემგან რომ მიიღონ.

კამერა იარაღია, კითხვა იმაშია, როგორ გესმის ეს იარაღი. მისი მეშეობით მარტივად შეიძლება რეალობასთან თამაში. კამერა მხოლოდ იმის დოკუმენტირებას ახდენს, რაც რეჟისორს ან ოპერატორს სურს, რომ დოკუმენტირებული იყოს. ასე რომ ეს რეალობის დოკუმენტი არ არის. ამიტომაც ვამჯობინებ მხატვრულ კინოს. მხატვრული კინო ისედაც ტყუილია. იქ ღიად არის აღიარებული, რომ ეს კინო ნათამაშებია. რომ მსახიობები როლებს თამაშობენ, რომ კოსტიუმებს იცვამენ და დეკორაციებში მოქმედებენ. ანუ ამ ყველაფერს რეალობასთან არაფერი აქვს საერთო. შეიძლება სწორედ ამიტომ აქვს უფრო მეტი საერთო სიმართლესთან. და პირდაპირ კინოს, რომელიც თითქოსდა მყისიერ რეალობას გვაჩვენებს, სინაღდეზე პრეტენზია არ უნდა ჰქონდეს. როგორც კი კამერა გადაღებას იწყებს, იმ რეალობას გულწრფელობასთან უკვე არანაირი საერთო აქვს.

კლეიმანი: ისე ჩანს, თითქოს ყველაფერი ერთი ერთშია, არანაირი დადგმა, არავინ არაფერს თამაშობს, მაგრამ როგორც კი ამ რეალობის ნაწილი კადრის ჩარჩოთი ჩამოჭერით, თქვენ ის უკვე „გააფუჭეთ“.

საბო: დიახ, რა თქმა უნდა. მე ქუჩის ერთ მხარეს ვაჩვენებ და არა მეორეს. იმიტომ, რომ მე გადამიხადეს იმისთვის, რომ ქუჩის ეს მხარე ვაჩვენო, თქვენ კი გჯერათ, რომ ჭეშმარიტებას გაჩვენებთ.

კითხვა დარბაზიდან: როგორ ფიქრობთ, შემცირდება თუ არა ამერიკული კინოს დომინირება მსოფლიო გაქირავებაში?

საბო: მოკლე პასუხი გავცე თუ გრძელი?

-გრძელი.

საბო: მაშინ პირველი კითხვაა: რას წარმოადგენს ე.წ. „ამერიკული კინო“? მეოცე საუკუნის დასაწყისში ევროპიდან, უფრო ზუსტად კი ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპიდან უამრავი ადამიანი წავიდა ამერიკაში. შეიძლება იმიტომ, რომ არ ჰქონდათ აქ პურის ფული შოვნის საშუალება, ან იმიტომ, რომ ისინი პოლიტიკური მიზნით გააძევეს. გაეშურნენ ამერიკაში, რათა საკუთარი ისტორიები მოეყოლათ. არ იცოდნენ ენა, რომელიც ამ ქვეყანაში იყო მიღებული, ამიტომაც მათი ისტორიის საგანი და ენა უბრალო ადამიანური ემოციები გახდა, რომელიც ყველასთვის გასაგები იყო: სიყვარული, სიძულვილი, ეჭვიანობა. ჩვეულებრივი ადამიანური ემოციები. ეს გახდა ჰოლივუდის ენა. ეს არის ცენტრალური და აღმოსავლურ ევროპული აღმოჩენა. რა იყო გასაოცარი ამ ადამიანებში? – ყველას კარგი განათლება ჰქონდა, დაამთავრეს ბუდაპეშტის, ვენის, ვარშავის, პეტერბურგის უნივერსიტეტები და ძალიან კარგად იცოდნენ, რას ნიშნავდა ადამიანური სირთულეები. მათი ფილმები, დამყარებული უბრალო ადამიანურ გრძნობებზე, ამავდროულად გაჯერებული იყო იმ ცოდნით, თუ როგორ მოქმედებენ ეს გრძნობები, რა სირთულეებს აწყდებიან ისინი რეალობაში. ეს თაობა მოკვდა, მაგრამ უბრალო ადამიანური გრძნობებისა და შეხების სითბოს ენა დარჩა. ადამიანები, ვინც ის თაობა ჩაანაცვლა, აღარ იყვნენ ისეთი ძლიერები და თვითირონიულები, მათი ისტორიები ცოტა არ იყოს, გამარტივდა. ამ გამარტივებით თანდათანობით მივედით ბავშვურობამდე. სწორედ ეს გოლემი შემოგვიტრიალდა ახლა.

ლოს ანჯელესი, 1982 წლი 29 მარტი.

დამავიწყდა მეთქვა, რომ ეს ფილმები ყოველთვის პოზიტიურები იყვნენ და გამარჯვებულებს გვაჩვენებდნენ. ადამიანებს, რომლებიც იძულებულები იყვნენ, წასულიყვნენ, ეთქვათ საკუთარი თავისთვის: „მორჩა, ეს დასასრულია!“ ისინი წავიდნენ და ჰქონდათ შეგრძნება, რომ გაიმარჯვეს. ისინი კი, ვინც აქ დარჩა, ძალიან დაიტანჯნენ. პირველი მსოფლიო ომი, შემდეგ ინფლაცია, ყველა ეს ფინანსური კრიზისი, შემდეგ ფაშიზმი, სტალინიზმი და პიროვნულობის კულტი, მეორე მსოფლიო ომი…. რამდენმა რამემ გადაიარა მათ ბედზე. და ისინი ყოველთვის კარგავდნენ. ხელოვნებაში გულწრფელი უნდა იყო. თუ გვსურს ხელოვნება ჩვენთვის ვაკეთოთ, ეს ნიშნავს, რომ ჩვენი გამოცდილება, ჩვენი განცდები უნდა გადმოვცეთ. ამიტომ ამერიკელებისგან განსხვავებით, ჩვენ ვაკეთებთ ფილმებს მათზე, ვინც დაკარგა, ვინც წააგო. ისინი კი გამარჯვებულებზე იღებენ. ახალგაზრდა მაყურებელს, არ აქვს მნიშვნელობა, ამერიკაში, რუსეთში, საფრანგეთში თუ უნგრეთში, არ სურთ. საკუთარი თავის იდენტიფიცირება წაგებულებთან მოახდინონ. მათ შეუძლიათ და სურთ, გამარჯვებულები გახდნენ. ისინი პარალელს გამარჯვებულებთან ანუ ამერიკული კინოს გმირებთან ავლენენ. ეს ფსიქოლოგიური და ფილოსოფიური პრობლემაა. თავად კინემატოგრაფისტებს ამის შეცვლა არ შეუძლიათ. თუ ჩვენი საზოგადოება, ჩვენი ცხოვრება მოგვცემს გამარჯვებულების ჩვენების საშუალებას, ამას ვაჩვენებთ. მაგრამ რას ნიშნავს დღეს ჩვენთან „გაიმარჯვო?“ არის კი ის “გამარჯვება”, როცა ამის მიღწევა კორუფციით შეიძლება? სამწუხაროდ, გამარჯვებულები როგორც წესი ამორალურები არიან. თუ ჩვენ ნამდვილ გამარჯვებულებს ვიპოვნით, თუკი შეგვეძლება, ვაჩვენოთ მომავალი რეალური გამარჯვებული, მაშინ ახალგაზრდობა დაგვიბრუნდება. მაგრამ კინემატოგრაფისტებს მოტყუება არ შეუძლიათ. კარგ კინემატოგრაფისტებს.

არის კიდევ ტექნიკური პრობლემა. ამერიკული კომპანიები Warner Brothers, Columbia, Sony და სხვები, დღეს კინოთეატრებს მთელ მსოფლიოში ფლობენ. მაგრამ არ არსებობს არცერთი ანალოგიური ევროპული კომპანია. ევროპელმა კინემატოგრაფისტებმა ეს კითხვა საკუთარ თავს უკვე დაუსვეს. კარგი იქნებოდა, ამბობენ ისინი, ასეთი მსხვილი ევროპული კომპანია არსებობდეს, რომლის იქნებოდა ერთდროულად ფილმების და კინოთეატრების მფლობელი. მაგრამ, ვერ გადაწყვიტეს, ვინ შეიძლება იყოს ამ კომპანიის პრეზიდენტი: ფრანგი, გერმანელი თუ ინგლისელი? როგორც კი ეს საკითხი გადაწყდება, სხვა დადგება: ვინ უნდა იყოს ვიცე-პრეზიდენტი: უნგრელი, ჩეხი, პოლონელი თუ პორტუგალიელი? ვინ უნდა გადაიხადოს ადმინისტრაციის ხარჯები? ვერაფრით პასუხობენ ამ კითხვებს და საქმეც ძალიან ნელა მიდის. სხვათაშორის, აშშ-ში წელიწადში 600 სატელევიზიო ფილმი იწარმოება, ევროპაში 800. ანუ, მათზე მეტს ვქმნით, მაგრამ მათი ნახვა არ შეგვიძლია. ეს ფაქტია.

კითხვა დარბაზიდან: ისეთი კრიტიკული და ირონიული ადამიანი, როგორიც ახლა ბრძანდებით,  მოელით ახალი თვისებების აღმოჩნავს საკუთარ თავში, რომლებიც სრულიად განსხვავებულ ფილმებში გარდაისახება? შეგიძლიათ, კიდევ შეიცვალოთ?

საბო: ვეცდები, რაღაც აგიხსნათ. ჩემი სარეჟისორო საქმიანობის დასაწყისში მინდოდა, დამემტკიცებინა, თუ როგორი პროფესიონალი და ნიჭიერი ვიყავი. მაგრამ ასე თუ ისე გავიგე, რომ გაცილებით მნიშვნელოვანია, როცა მაყურებელთან კავშირი, ურთიერთობა იქმნება. თავიდან ფრანგებისგან ბევრი ვისწავლე: როგორ ეპყრობიან კამერას, როგორ შეიძლება მისით დაწერა (* გულისხმობს ალექსანდრე ასტრიუკის ცნობილ გამონათქვამს: „კამერა – კალამია“, რომელიც ფრანგული ახალი ტალღის დევიზი გახდა). შემდეგ სწავლა ფელინისგან დავიწყე: როგორ შეიძლება იმოძრაო ბაროკოს გარემოში და როგორი მდიდარი შეიძლება იყოს რეალობა. შემდეგ ბერგმანს მივმართე: როგორ გადმოსცემდა სიუჟეტს სრულიად უბრალო კადრებით, ყვებოდა ისტორიას. ბერგმანის შემდეგ სხვა რეჟისორი აღმოვაჩინე, იაპონელი იასუძირო ოძუ, რომელიც საოცრად მარტივი და ნათელია და ეკრანზე მხოლოდ იმის აჩვენებს, რაც მნიშვნელოვანია. ახლა სხვა არანაირი ამბიცია არ მაქვს, გარდა იმისა, რომ მაყურებელს დავეხმარო, თვალი ადევნოს სიუჟეტს და იმ ადამიანებთან მოახდინოს იდენტიფიცირება, რომლებსაც ეკრანზე ვუჩვენებ. ტრიუკები საერთოდ არ მაღელვებს. ქვედა რაკურსითაც შემიძლია გადაღებაც, თუ მსურს. ჯერ არ ვარ ისეთი მოხუცი, რომ კამერით მუხლებზე ვერ დავდგე. შემიძლია გადავიღო ზევიდანაც, რადგან არ მაქვს მაგიდაზე ასვლის არანაირი პრობლემა. კამერასთან ერთად სიარულიც შემიძლია, იმიტომ რომ დღეს გვაქვს საოცარი საშუალებები მოძრავი კამერისთვის. მაგრამ, ყველა ამ შესაძლებლობის დემონსტრირება აღარ მაინტერესებს. უკვე არ შემიძლია ვიყო ადამიანი, რომელიც აჩვენებს, თუ რამდენად ნიჭიერია იმისთვის, რომ იპოვოს ახალი ფორმები და მეთოდებ. ჩემი ერთადერთი ამბიცია იმაში მდგომარეობს, რომ მივაღწიო ჩემს მაყურებლამდე და ეს გასაგებად შევძლო. უბრალოდ მოვუყვე ისტორია, რათა ჩემმა მაყურებელმა ცოტათი მაინც იგრძნოს ის, რასაც მე ვგრძნობ. ვიყო მარტივი და გასაგები. სულ ესაა. ესაა ჩემი ერთადერთი ამბიცია. ვისაუბრო იმაზე, რაც ჩემს მაყურებელს გულზე ხვდება. ადამიანები ბნელ დარბაზებში სხედან და ფიქრობენ: „დიახ, ცხოვრება მართლაც რთული, პრობლემური და ტრაგიკულია, მაგრამ მე მარტო არ ვარ, იმიტომ, რომ ყველა, ვინც ეკრანზეა, იგივე პრობლემებით იტანჯება, რომლებითაც მე. ეს იმას ნიშნავს, რომ ერთად გადალახვა შესაძლებელია.“ ეს არის ერთადერთი რამ, რაც მაღელვებს.

კიდევ ერთი პატარა ამბიცია მაქვს: მინდა საზოგადოება ცოტა გავართო. ბაბუისგან, რომელიც რიგითი სოფლის ექიმი იყო, ერთი წესი ვისწავლე. როცა ავადმყოფს მწარე წამალს აძლევდა, ყოველთვის უმატებდა შოკოლადის ნაჭერს და პაციენტს მწარე წამლის დალევა ისეთი რთული აღარ ეჩვენებოდა. სწორედ ამას ვცდილობ: დავუმატო მარმელადის, შოკოლადის, შაქრის ნაჭერი იმას, რასაც ეკრანზე ვყვები. იმიტომ რომ არც ისე მწარე იყოს ის, რასაც ვყვები.

ფილმი “მეფისტო” (1981)

კითხვა დარბაზიდან: ფინანსურის გარდა რა საერთო პრობლემები აქვთ უნგრელ, რუს თუ სხვა ევროპელ კინემატოგრაფისტებს?

საბო: პასუხი სევდიანი იქნება. ჩვენი საუბრის დასაწყისშივე მიხვდებოდით, რომ ტარკოვსკის, ხუციევის, მიტას, კლიმოვის, პანფილოვის ფილმები კარგად ვიცი. დღევანდელ რუსულ ფილმებზე კი, მართალი რომ გითხრათ, არანაირი წარმოდგენა მაქვს იმიტომ, რომ უნგრეთში მათი ნახვა არ შემიძლია. ცოტა ვიცი მურატოვაზე. მაგრამ სხვა რეჟისორების ფილმებს დღეს პრაქტიკულად ვერ ნახავ. ჩვენ უბრალოდ ვიცით, რომ ძალიან კარგი ფილმები არსებობს. გვესმის მათ შესახებ. ზოგიერთი ხანდახან ჩვენთანაც ჩამოდის ( რაღაც სამუზეუმო პროგრამის ფარგლებში), მაგრამ ძალიან იშვიათად. ჩვეულებრივ კინოთეატრებში ისინი, ფაქტობრივად, არ არის. არ არიან ადამიანები, რომლებიც ჩვენს ქვეყანაში მათი პოპილარიზაციას გასწევდა. ზუსტად ისევე, როგორც ვერ ხედავთ უნგრულ ფილმებს. სად ნახავთ მათ ამ დარბაზის გარდა? ახალგაზრდა მაყურებელს კინოთეატრში ამერიკელი ვარსკვლავების ხილვა უნდა, გამქირავებლებიც ამას ითვალისწინებენ.

 

მთარგმნელი: ანი მესხიშვილი

 

მეორე ნაწილი

Close Menu